แก้จมูกหดรั้ง: สร้างโครงจมูกใหม่ให้จมูกที่สั้นและแข็งหลังผ่าตัด

จมูกหดรั้งคืออะไร?

จมูกหดรั้งเป็นชื่อที่คลินิกและศัลยแพทย์เกาหลีใช้เรียกจมูกที่หดสั้นลงหลังเสริมจมูก ในงานวิจัยภาษาอังกฤษจะพบชื่อ contracted nose deformity หรือ short nose deformity หลังเสริมจมูกด้วยซิลิโคน ภาวะนี้เป็นภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดครั้งก่อน ไม่ใช่จมูกที่สั้นมาตั้งแต่กำเนิด

Urban Plastic Surgery เป็นคลินิกพันธมิตรของเรา คลินิกระบุว่าจมูกที่รูปทรงเปลี่ยนไปหลังเนื้อเยื่อเสียหายหรืออักเสบ เป็นเหตุผลหนึ่งของการแก้จมูก ส่วนจมูกที่สั้นหรือเชิดมาแต่เดิมโดยไม่เคยผ่าตัด เป็นคนละปัญหากันและมีทางเลือกที่ไม่ซับซ้อนเท่า ซึ่งอธิบายไว้ในหน้าแก้จมูกสั้นและจมูกเชิด

จมูกมักค่อย ๆ เปลี่ยนไปในช่วงหลายเดือน ไม่ได้เปลี่ยนในชั่วข้ามคืน สัญญาณที่คนส่วนใหญ่สังเกตเห็นมีดังนี้

• ปลายจมูกเชิดขึ้น จนมองจากด้านหน้าเห็นรูจมูกมากขึ้น
• มองจากด้านข้างแล้วจมูกดูสั้นกว่าตอนหลังผ่าตัดครั้งแรก
• ปลายจมูกแข็ง กดแล้วแทบไม่ขยับ
• ผิวบนปลายจมูกหรือสันจมูกดูตึง มันวาว หรือแดง
• เริ่มเห็นขอบซิลิโคน หรือสันจมูกเอียงไปข้างหนึ่ง

ทำไมจมูกจึงหดรั้งหลังผ่าตัด?

ร่างกายจะสร้างพังผืดบาง ๆ ห่อหุ้มซิลิโคนจมูกไว้ ส่วนใหญ่พังผืดนี้ยังนุ่มอยู่ แต่ในบางคนจะหนาขึ้นและรัดแน่นขึ้นเมื่อเวลาผ่านไป เรียกว่าพังผืดหดรัด (capsular contracture) ผิวจมูกยึดติดอยู่กับพังผืดนี้ เมื่อพังผืดหดรัด ปลายจมูกจึงถูกดึงขึ้นและถอยไปด้านหลัง จมูกก็สั้นลง บทความทบทวนเรื่องการใช้กระดูกอ่อนซี่โครงเสริมจมูกในคนเอเชียอธิบายว่า ภาวะแทรกซ้อนจากซิลิโคนทำให้เนื้อเยื่ออ่อนหดตัว และทำลายโครงสร้างจมูกที่เปราะบางอยู่แล้ว

การติดเชื้อและการอักเสบที่เป็นอยู่นานเป็นสาเหตุอีกข้อ รายงานผู้ป่วยสองรายที่ติดเชื้อซ้ำหลายครั้งรอบซิลิโคนเสริมดั้งจมูก บรรยายถึงการอักเสบเรื้อรังที่ปลายจมูกและแกนกลางจมูก (columella คือแถบผิวระหว่างรูจมูกทั้งสองข้าง) และระบุว่าแผลเป็นที่หลงเหลืออยู่ทำให้วิธีเพิ่มความยาวจมูกสั้นตามปกติใช้ได้ยากขึ้น

การผ่าตัดหลายครั้งยิ่งทำให้ทั้งสองสาเหตุหนักขึ้น การผ่าตัดแต่ละครั้งทิ้งแผลเป็นไว้มากขึ้น และการเสริมจมูกครั้งแรกมักใช้กระดูกอ่อนผนังกั้นจมูกไปมาก ทั้งที่ปกติส่วนนี้คือตัวค้ำปลายจมูก ผิวเองก็อาจบางลงและยืดได้น้อยลง จมูกหดรั้งจึงมักเป็นปัญหาของผิวและเยื่อบุด้านในพอ ๆ กับโครงสร้างที่อยู่ข้างใต้

พบได้บ่อยแค่ไหน งานวิจัยจากเกาหลีในผู้ป่วย 695 คนหลังเสริมจมูกด้วยซิลิโคน แบ่งผลออกเป็น 4 ระดับ จมูกสั้นผิดรูปซึ่งเป็นระดับที่รุนแรงที่สุดพบ 3.0% ส่วนผู้ป่วยที่ผลอยู่ใน 2 ระดับที่รุนแรงที่สุด คือซิลิโคนเอียงออกจากแนวกลางชัดเจนหรือจมูกสั้น มี 13.8% และได้รับคำแนะนำให้ผ่าตัดแก้ไข อัตราเหล่านี้ต่างกันไปตามคลินิกและงานวิจัย จึงควรใช้เป็นแนวทางคร่าว ๆ เท่านั้น

แก้จมูกหดรั้งทำอย่างไร?

การแก้คือการผ่าตัดแก้ไขจมูก ส่วนใหญ่ทำแบบเปิด และแผนส่วนมากรวมหลายขั้นตอนเข้าด้วยกัน คลินิกพันธมิตรของเราวางแผนด้วย CT สแกน 3 มิติ ในการแก้จมูก ภาพสแกนช่วยให้ศัลยแพทย์ประเมินขนาดและตำแหน่งของซิลิโคนเดิม และเห็นกระดูกอ่อนปลายจมูกที่งอหรือเสียหายได้ตั้งแต่ก่อนเริ่มผ่าตัด

• เอาสิ่งที่ดึงรั้งออก โดยทั่วไปจะเอาซิลิโคนเดิมออก และตัดพังผืดที่รัดแน่นออกด้วยหากศัลยแพทย์เห็นว่าจำเป็น
• เลาะแผลเป็น แยกผิวและเยื่อบุด้านในออกจากแผลเป็นข้างใต้ เพื่อให้ยืดคลุมโครงจมูกที่ยาวขึ้นได้
• สร้างโครงค้ำใหม่ ใช้กระดูกอ่อนชิ้นที่แข็งแรงต่อผนังกั้นจมูกให้ยาวขึ้น และค้ำแกนกลางจมูกกับปลายจมูก เพื่อดึงจมูกลงมาให้ยาวขึ้น ส่วนสันจมูกใหม่สร้างจากกระดูกอ่อน หรือในบางแผนใช้ซิลิโคนชิ้นใหม่
• เย็บปิดโดยไม่ให้ตึง ศัลยแพทย์จะเพิ่มความยาวได้เท่าที่ผิวคลุมได้อย่างปลอดภัยเท่านั้น เพราะผิวที่ถูกยืดจนตึงเกินไปจะหายได้ไม่ดี

ทำไมจึงใช้กระดูกอ่อนซี่โครงบ่อย?

จมูกหดรั้งต้องใช้กระดูกอ่อนที่แข็งแรงจำนวนมาก และหลังผ่าตัดมาแล้วมักเหลือกระดูกอ่อนผนังกั้นจมูกไม่มาก กระดูกอ่อนหลังหูนิ่มและโค้ง เหมาะกับการปรับปลายจมูกเล็กน้อย แต่ไม่แข็งแรงพอจะค้ำจมูกให้อยู่ในตำแหน่งที่ยาวขึ้นโดยต้านแรงดึงของแผลเป็น ซี่โครงให้กระดูกอ่อนแข็งแรงได้มากพอสำหรับงานทั้งสามอย่างในคราวเดียว คือต่อผนังกั้นจมูก ค้ำแกนกลางจมูก และสร้างสันจมูกใหม่

เว็บไซต์ภาษาอังกฤษของคลินิกพันธมิตรระบุว่ากระดูกอ่อนซี่โครงเป็นทางเลือกหนึ่งสำหรับค้ำแกนกลางจมูกในจมูกสั้นหรือจมูกที่หดรั้ง และมักนำมาจากซี่โครงซี่ที่ 6 ถึง 10 ผ่านแผลบนหน้าอก ซึ่งอาจเห็นแผลเป็นได้ หน้าเสริมจมูกด้วยกระดูกอ่อนตัวเองอธิบายตำแหน่งเก็บกระดูกอ่อนทั้ง 3 แห่ง และการพักฟื้นที่ต่างกัน

กระดูกอ่อนซี่โครงจากผู้บริจาคซึ่งมาจากธนาคารเนื้อเยื่อ ผ่านการฉายรังสีก่อนใช้และไม่ต้องกรีดแผลที่หน้าอก เมื่อเราสอบถาม คลินิกพันธมิตรตอบว่าการติดเชื้อเมื่อใช้กระดูกอ่อนจากซี่โครงพบได้น้อย กระดูกอ่อนซี่โครงของตัวเองหรือจากผู้บริจาคแบบใดเหมาะกับจมูกของคุณมากกว่า เป็นเรื่องที่ศัลยแพทย์ตัดสิน คู่มือวัสดุเสริมจมูกของเราเทียบทั้งสองแบบไว้ให้เห็นเคียงกัน

ควรรอนานเท่าไรก่อนแก้?

ศัลยแพทย์ส่วนใหญ่จะรอราวหนึ่งปีหลังการผ่าตัดจมูกครั้งล่าสุด เพื่อให้อาการบวมยุบและแผลเป็นนุ่มลงก่อนผ่าตัดอีกครั้ง แผลเป็นที่ยังไม่นิ่งเลาะได้ยากกว่าและมีโอกาสรัดแน่นซ้ำมากกว่า ระหว่างรอ ให้ถ่ายรูปทุกสองสามสัปดาห์ในแสงเดียวกัน และรวบรวมเอกสารการรักษาไว้

บางปัญหาไม่ควรรอ หากซิลิโคนติดเชื้อหรือกำลังดันทะลุผิว ให้ไปพบศัลยแพทย์โดยเร็ว ไม่ว่าคุณจะอยู่ที่ไหน เมื่อต้องเอาซิลิโคนที่ติดเชื้อออก ศัลยแพทย์แต่ละคนเลือกจังหวะต่างกัน บางคนสร้างจมูกใหม่ด้วยกระดูกอ่อนในการผ่าตัดครั้งเดียวกัน เหมือนในรายงานผู้ป่วย 2 รายข้างต้น บางคนรอให้การติดเชื้อหายก่อนแล้วจึงสร้างใหม่ภายหลัง โดยยอมรับว่าระหว่างนั้นผิวอาจหดรั้งมากขึ้น ศัลยแพทย์จะตัดสินใจหลังตรวจคุณ

หากไม่แน่ใจว่าจมูกยังเปลี่ยนแปลงอยู่หรือไม่ คุณนัดปรึกษาศัลยแพทย์ล่วงหน้าได้ แม้จะยังห่างจากการผ่าตัดอีกนาน คู่มือวางแผนผ่าตัดแก้ไขรวบรวมบันทึกการผ่าตัด ข้อมูลซิลิโคน และรูปถ่ายที่ควรเตรียมไป

แก้จมูกหดรั้งมีความเสี่ยงอะไรบ้าง?

จมูกหดรั้งเป็นหนึ่งในปัญหาที่แก้ยากของการแก้จมูก เป้าหมายคือจมูกที่ยาวขึ้น นุ่มขึ้น และดูเป็นธรรมชาติมากขึ้น แต่จมูกที่ผ่าตัดมาหลายครั้งแทบไม่มีทางดูเหมือนไม่เคยผ่าตัดเลย และบางคนต้องผ่าตัดมากกว่าหนึ่งครั้ง สมาคมศัลยแพทย์ตกแต่งแห่งสหรัฐอเมริกา (ASPS) ระบุว่าแผลเป็นอาจกลับมาได้ แม้การแก้จะได้ผลดีแล้วก็ตาม

สำหรับกระดูกอ่อนจากซี่โครง ตัวเลขที่ชัดที่สุดมาจากการวิเคราะห์รวม 10 งานวิจัย (ผู้ป่วย 491 คน) ที่เสริมจมูกด้วยกระดูกอ่อนซี่โครงของผู้ป่วยเอง กระดูกอ่อนโก่งงอ 3.08% ถูกดูดซึม 0.22% และติดเชื้อ 0.56% ส่วนอีก 5.45% เกิดแผลเป็นนูนหนา (hypertrophic scar) ที่หน้าอก ผลต่างกันมากระหว่างงานวิจัย และตัวเลขนี้ครอบคลุมการใช้ซี่โครงเสริมจมูกโดยรวม ไม่ได้เจาะจงเฉพาะจมูกหดรั้ง

• แผลเป็นรัดแน่นอีกครั้งและดึงจมูกให้สั้นลง ทำให้ความยาวที่ได้มาหายไปบางส่วน
• แผลหายช้า หรือผิวบริเวณปลายจมูกแตกเป็นแผล เพราะการผ่าตัดครั้งก่อนทำให้เลือดไปเลี้ยงผิวจมูกน้อยลง
• การติดเชื้อ ซึ่งมีโอกาสสูงกว่าหากซิลิโคนเดิมเคยติดเชื้อ
• กระดูกอ่อนจากซี่โครงโก่งงอในช่วงหลายเดือนหลังผ่าตัด ทำให้สันจมูกใหม่เอียง และอาจต้องแก้อีกครั้ง
• ที่หน้าอก อาจเจ็บ มีแผลเป็น และในกรณีที่พบได้น้อยอาจมีลมรั่วรอบปอด
• อาการบวมและความแข็งที่อาจใช้เวลาหนึ่งปีหรือนานกว่านั้นกว่าจะยุบลง
• หายใจไม่สะดวกหรือจมูกไม่สมมาตร ซึ่งบางครั้งต้องผ่าตัดเพิ่ม

ควรอยู่โซลกี่วัน?

สำหรับการแก้จมูก คลินิกพันธมิตรของเราระบุเวลาผ่าตัดราว 2 ชั่วโมง ให้ยานอนหลับทางหลอดเลือดหรือดมยาสลบ ไม่ต้องนอนพักที่คลินิก (แม้จะนำกระดูกอ่อนจากซี่โครงมาใช้ก็ตาม) ตัดไหมวันที่ 7 นัดติดตามผล 2 ถึง 3 ครั้ง และกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้ในราว 1 สัปดาห์ จมูกหดรั้งมักต้องใช้ซี่โครงและสร้างโครงใหม่มากกว่า จึงควรถามว่าแผนของคุณใช้เวลานานกว่านี้หรือไม่

คนส่วนใหญ่วางแผนอยู่โซล 7 ถึง 10 วัน ถ้าใช้ซี่โครง ให้จองไว้ครบ 10 วัน และยืนยันกับคลินิกว่าจะตัดไหมวันไหน เพราะวันอาจเลื่อนได้ บนเครื่องบินหน้าอกอาจยังระบมอยู่ การเลื่อนเที่ยวบินกลับออกไปอีกหน่อยจึงสบายกว่า

ไม่ว่าจะผ่าตัดชนิดใด หากหายใจลำบากหรือเจ็บแน่นหน้าอก ให้ไปรับการรักษาฉุกเฉินก่อน แล้วจึงแจ้งคลินิก หากใช้กระดูกอ่อนซี่โครง อาการระบมที่แผลบนหน้าอกซึ่งค่อย ๆ ทุเลาลงในแต่ละวันเป็นเรื่องที่คาดไว้ได้ แต่ถ้าเจ็บแน่นหน้าอกหรือแผลบนหน้าอกบวมขึ้นมากะทันหันหรือเป็นมากขึ้น ต้องไปรับการรักษาฉุกเฉินก่อน แล้วจึงโทรแจ้งคลินิก เลือดกำเดาที่ไหลไม่หยุดก็เป็นเหตุฉุกเฉินเช่นกัน ให้ไปรับการรักษาฉุกเฉินก่อน แล้วจึงแจ้งคลินิก หากด้านใดด้านหนึ่งบวมขึ้นอย่างรวดเร็วและปวดมากขึ้น โดยเฉพาะในช่วงแรกหลังผ่าตัด ให้ติดต่อคลินิกทันที หากติดต่อคลินิกไม่ได้ ให้ไปรับการรักษาฉุกเฉิน ถ้าบริเวณที่ทำเกิดตุ่มพอง หรือมีผิวแดงลามออกไป ร้อน หรือมีไข้ ให้ติดต่อคลินิกทันที ไม่ว่าจะเป็นเหตุฉุกเฉินแบบใด อย่าเพิ่งขึ้นเครื่องบินจนกว่าแพทย์จะบอกว่าปลอดภัย

ควรถามอะไรบ้างก่อนจอง?

เรายังไม่เผยแพร่ราคา เพราะค่าแก้จมูกหดรั้งขึ้นอยู่กับแผนการแก้ไข ทั้งการเอาซิลิโคนออก ปริมาณกระดูกอ่อนที่ต้องใช้และนำมาจากไหน มีการตัดกระดูกหรือไม่ และคุณผ่าตัดมาแล้วกี่ครั้ง ล้วนทำให้ใบเสนอราคาเปลี่ยนไป รายการตรวจใบเสนอราคาผ่าตัดของเราแสดงว่าใบเสนอราคาที่เป็นลายลักษณ์อักษรควรมีอะไรบ้าง

หากอยากถามเรื่องจมูกของคุณเองก่อนจองตั๋วเครื่องบิน ส่งรูปและคำถามมาทางหน้าปรึกษาฟรีได้ ผู้ประสานงานผู้ป่วยจะตอบก่อนโดยไม่มีค่าใช้จ่าย จากนั้นประสานคลินิกพันธมิตรที่เหมาะกับคุณ ซึ่งศัลยแพทย์จะดูรูปของคุณก่อนเสนอแผน การตัดสินใจเรื่องกระดูกอ่อนและจังหวะเวลาเป็นของศัลยแพทย์ เพราะผู้ประสานงานผู้ป่วยไม่ใช่แพทย์ การปรึกษากับเราและการประสานคลินิกไม่มีค่าใช้จ่าย คุณจ่ายเฉพาะค่ารักษาตามราคาของคลินิกเท่านั้น

คำถามที่ควรถามศัลยแพทย์มีดังนี้

• อะไรที่ดึงจมูกให้สั้น พังผืดรอบซิลิโคน แผลเป็นจากการติดเชื้อ หรือกระดูกอ่อนที่ขาดหายไป?
• ต้องเอาซิลิโคนออกไหม และจะตัดพังผืดออกด้วยหรือเปล่า?
• คุณหมอจะใช้กระดูกอ่อนแบบไหน กระดูกอ่อนซี่โครงของตัวเองหรือจากผู้บริจาค และเพราะอะไร?
• ผิวจมูกยืดได้อย่างปลอดภัยแค่ไหน?
• ควรรอต่ออีกสักพัก หรือจมูกพร้อมแก้แล้ว?
• คุณหมอแก้เคสจมูกหดรั้งมามากน้อยแค่ไหน และใครเป็นผู้ผ่าตัด?

คำถามเพิ่มเติม

หัตถการในบทความนี้

• แก้จมูก
• เสริมจมูกด้วยกระดูกอ่อนตัวเอง

อ่านต่อ

• ซิลิโคน Gore-Tex หรือกระดูกอ่อนซี่โครง วัสดุเสริมจมูกแต่ละแบบต่างกันอย่างไร
• วางแผนผ่าตัดแก้ไขที่โซล: ควรรอนานเท่าไร และต้องเตรียมอะไรไปบ้าง
• ใบเสนอราคาศัลยกรรมที่เกาหลี ควรตรวจอะไรก่อนจ่ายเงิน

แหล่งอ้างอิง

1. Contracted Nose after Silicone Implantation: A New Classification System and Treatment Algorithm. PubMed Central, US National Library of Medicine
2. Asian Rhinoplasty with Rib Cartilage. PubMed Central, US National Library of Medicine
3. Correction of severe columella and tip retraction in silicone implanted Asian short noses. PubMed Central, US National Library of Medicine
4. Complications associated with autologous rib cartilage use in rhinoplasty: a meta-analysis. PubMed, US National Library of Medicine
5. Understanding revision rhinoplasty and why patients seek out this procedure. American Society of Plastic Surgeons