Burun kontrakturasi: operatsiyadan keyin kalta va qattiq boʻlib qolgan burunni qayta qurish

Burun kontrakturasi nima?

Koreya klinikalari va jarrohlari rinoplastikadan keyin kichrayib qolgan burunni «contracted nose», yaʼni burun kontrakturasi deb ataydi. Inglizcha ilmiy maqolalarda u contracted nose deformity yoki silikon implant operatsiyasidan keyingi short nose deformity deb ham yuritiladi. Bu tugʻilgandan kalta boʻlgan burun emas, balki avvalgi operatsiyaning asoratidir.

Hamkor klinikamiz Urban Plastic Surgery takroriy rinoplastika sabablari qatorida toʻqimalar shikastlangani yoki yalligʻlanish tufayli shakli oʻzgargan burunni ham sanaydi. Hech qachon operatsiya qilinmagan, azaldan kalta yoki uchi yuqoriga qaragan burun esa boshqa muammo boʻlib, uning oddiyroq yechimlari kalta burunni uzaytirish sahifamizda yozilgan.

Oʻzgarish odatda bir kechada emas, oylar davomida yuz beradi. Koʻpincha quyidagi belgilardan baʼzilari seziladi:

• Burun uchi yuqoriga koʻtarilib, oldidan qaraganda burun teshiklari koʻproq koʻrinadi.
• Yon tomondan burun birinchi operatsiyadan keyingidan kaltaroq koʻrinadi.
• Burun uchi qattiq boʻlib, bosganda deyarli qimirlamaydi.
• Burun uchi yoki qirrasi ustidagi teri tarang, yaltiroq yoki qizargan koʻrinadi.
• Implant chegarasi bilina boshlagan yoki burun qirrasi bir tomonga siljigan.

Nega operatsiyadan keyin burun qisqarib qoladi?

Silikon burun implanti atrofida organizm chandiq toʻqimasidan yupqa kapsula hosil qiladi. Odatda u yumshoq qoladi. Baʼzi odamlarda esa vaqt oʻtishi bilan qalinlashib, torayadi (kapsulyar kontraktura). Burun terisi shu kapsulaga yopishib turgani sababli torayayotgan kapsula burun uchini yuqoriga va orqaga tortadi hamda burunni qisqartiradi. Osiyoliklar rinoplastikasida qovurgʻa togʻayi haqidagi sharhda silikon implant asoratlari yumshoq toʻqimalarni qisqartirishi va burunning shundoq ham nozik tuzilmasini shikastlashi mumkinligi taʼriflangan.

Infeksiya va uzoq davom etadigan yalligʻlanish ikkinchi sababdir. Silikon burun qirrasi implantlari atrofida qayta-qayta infeksiya boʻlgan ikki bemor haqidagi klinik holat tavsifida burun uchi va kolumella (burun teshiklari orasidagi teri tasmasi) surunkali yalligʻlanishi yozilgan. Tavsifda, shuningdek, yalligʻlanishdan qolgan chandiqlar kalta burunni uzaytirishning odatiy usullarini qoʻllashni qiyinlashtirishi qayd etilgan.

Takroriy operatsiyalar ikkala sababni ham kuchaytiradi. Har bir operatsiya koʻproq chandiq toʻqimasi qoldiradi, birinchi rinoplastikada esa koʻpincha burun uchini ushlab turishi mumkin boʻlgan burun toʻsigʻi togʻayining katta qismi ishlatib boʻlinadi. Terining oʻzi ham yupqalashib, kamroq choʻziladigan boʻlib qolishi mumkin. Shuning uchun burun kontrakturasi odatda faqat ostidagi karkasning emas, teri va ichki qoplamaning ham muammosidir.

Bu qanchalik koʻp uchraydi? Silikon implant bilan burun qirrasini koʻtarish operatsiyasidan keyin 695 kishini oʻrgangan koreys tadqiqotida natijalar 4 darajaga ajratilgan. Eng ogʻir daraja boʻlgan kalta burun deformatsiyasi 3,0% holatda kuzatilgan. Natijasi eng ogʻir 2 darajaga, yaʼni markazdan aniq siljigan implant yoki kalta burunga toʻgʻri kelgan 13,8% kishiga takroriy operatsiya tavsiya qilingan. Koʻrsatkichlar klinika va tadqiqotlarga qarab farq qiladi, shuning uchun bu raqamlarni taxminiy moʻljal deb qabul qiling.

Burun kontrakturasi qanday tuzatiladi?

Tuzatish takroriy rinoplastika boʻlib, odatda ochiq usulda bajariladi va koʻp rejalar bir nechta bosqichni birlashtiradi. Rejalashtirish uchun hamkor klinikamiz 3D KT tekshiruvini oʻtkazadi. Takroriy operatsiyada bu tekshiruv jarrohga operatsiya boshlanishidan oldin eski implantning hajmi va joylashuvini baholashga hamda burun uchi togʻayining egilgan yoki shikastlangan joyini aniqlashga yordam beradi.

• Tortishga sabab boʻlayotgan narsani olib tashlash. Eski silikon implant odatda olib tashlanadi, jarroh zarur deb topsa, tarang kapsula ham birga olinadi.
• Chandiqni boʻshatish. Teri va ichki qoplama ostidagi chandiq toʻqimasidan ajratiladi, shunda ular uzunroq karkas ustida choʻzila oladi.
• Tayanchni qayta qurish. Mustahkam togʻay transplantatlari burun toʻsigʻini uzaytiradi, kolumella va burun uchini ushlab turadi, shunda burunni pastga tushirib, uzaytirish mumkin boʻladi. Yangi burun qirrasi togʻaydan yoki baʼzi rejalarda yangi implantdan quriladi.
• Taranglik qoldirmay yopish. Jarroh burunni faqat teri xavfsiz qoplay oladigan darajada uzaytiradi, chunki haddan tashqari tarang choʻzilgan teri yomon bitadi.

Nega koʻpincha qovurgʻa togʻayi ishlatiladi?

Burun kontrakturasini tuzatish uchun koʻp miqdorda qattiq togʻay kerak, avvalgi operatsiyadan keyin esa burun toʻsigʻi togʻayi koʻpincha kam qolgan boʻladi. Quloq togʻayi yumshoq va egilgan: u burun uchidagi kichik oʻzgarishlarga mos keladi, ammo chandiqqa qarshi burunni uzunroq holatda ushlab turish uchun zarur mustahkam tayanchni bera olmaydi. Qovurgʻa esa uch vazifaning hammasi uchun bir yoʻla yetarli qattiq togʻay bera oladi: burun toʻsigʻini uzaytirish, kolumellani tirab turish va yangi burun qirrasini qurish.

Hamkor klinikamizning inglizcha saytida qovurgʻa togʻayi kalta yoki ichkariga tortilgan burunlarda kolumellani ushlab turish usullaridan biri sifatida koʻrsatilgan, u odatda koʻkrakdagi kesma orqali 6-10-qovurgʻalardan olinishi va bu kesma koʻrinadigan chandiq qoldirishi mumkinligi aytilgan. 3 ta donor joy va ularda tiklanish davri qanday farq qilishi oʻz togʻayi bilan rinoplastika haqidagi sahifamizda tushuntirilgan.

Toʻqimalar bankidan olinadigan donor qovurgʻa togʻayi ishlatishdan oldin nurlantiriladi va koʻkrakda kesma talab qilmaydi, ammo hamkor klinikamiz uning infeksiya xavfi biroz yuqoriroq ekanini qayd etadi. Biz soʻraganimizda klinika oʻz qovurgʻangiz olinadigan koʻkrakdagi yaraning infeksiyalanishini kamdan-kam holat deb taʼriflagan. Burningizga oʻz qovurgʻa togʻayingizmi yoki donor qovurgʻa togʻayimi, qaysi biri mos kelishini jarroh hal qiladi. Ikkalasi rinoplastika materiallari haqidagi qoʻllanmamizda yonma-yon solishtirilgan.

Tuzatishdan oldin qancha kutish kerak?

Koʻpchilik jarrohlar oxirgi burun operatsiyasidan keyin taxminan bir yil kutadi, shunda qayta operatsiya qilishdan oldin shish bosiladi va chandiq toʻqimasi yumshaydi. Hali faol boʻlgan chandiqni boʻshatish qiyinroq va u qayta torayishga moyilroq. Bu vaqtdan foydalanib, har necha haftada bir marta bir xil yorugʻlikda surat oling va hujjatlaringizni toʻplang.

Baʼzi muammolarni kutib boʻlmaydi. Implant infeksiyalangan boʻlsa yoki teri orqali chiqib kelayotgan boʻlsa, qayerda boʻlishingizdan qatʼi nazar, tezda jarrohga koʻrining. Infeksiyalangan implant olib tashlanganda jarrohlarning vaqt haqidagi fikri har xil. Baʼzilari yuqoridagi 2 bemorli klinik holat tavsifidagi kabi xuddi shu operatsiyada togʻay bilan qayta quradi. Boshqalari esa avval infeksiya ketishini kutib, keyinroq qayta quradi va bu orada teri koʻproq qisqarishi mumkinligini qabul qiladi. Jarrohingiz sizni koʻrikdan oʻtkazgandan keyin qaror qiladi.

Burningiz hali oʻzgarayotganiga ishonchingiz komil boʻlmasa, har qanday operatsiyadan ancha oldin konsultatsiya olishingiz mumkin. Oʻzingiz bilan olib keladigan operatsiya bayonnomalari, implant maʼlumotlari va suratlar roʻyxati takroriy operatsiyani rejalashtirish qoʻllanmasida berilgan.

Burun kontrakturasini tuzatishning xavflari qanday?

Burun kontrakturasi takroriy rinoplastikadagi eng murakkab muammolardan biri. Maqsad uzunroq, yumshoqroq va tabiiyroq burun, lekin bir necha marta operatsiya qilingan burun kamdan-kam hollarda umuman operatsiya qilinmagandek koʻrinadi, baʼzi odamlarga esa bittadan ortiq operatsiya kerak boʻladi. Amerika plastik jarrohlar jamiyati (American Society of Plastic Surgeons) muvaffaqiyatli takroriy operatsiyadan keyin ham chandiq toʻqimasi qayta paydo boʻlishi mumkinligini qayd etadi.

Qovurgʻa transplantatlari boʻyicha eng aniq raqamlar bemorning oʻz qovurgʻa togʻayi bilan rinoplastika qilingan 10 ta tadqiqotning (491 bemor) birlashtirilgan tahlilidan olingan. Transplantatlar 3,08% holatda qiyshaygan, 0,22% holatda soʻrilib ketgan va 0,56% holatda infeksiyalangan, 5,45% kishida esa koʻkrakda boʻrtib chiqqan, qalin (gipertrofik) chandiq paydo boʻlgan. Natijalar tadqiqotdan tadqiqotga keskin farq qilgan, raqamlar esa faqat burun kontrakturasini emas, umuman qovurgʻa togʻayi bilan rinoplastikani qamrab oladi.

• Chandiq toʻqimasining qayta torayib, burunni qisqartirishi va olingan uzunlikning bir qismini yoʻqqa chiqarishi
• Avvalgi operatsiyalar burun terisining qon taʼminotini kamaytirgani sababli sekin bitish yoki burun uchi ustidagi terining yemirilishi
• Infeksiya; avvalgi implant infeksiyalangan boʻlsa, uning ehtimoli yuqoriroq
• Qovurgʻa transplantatining operatsiyadan keyingi oylarda egilib (qiyshayib), yangi burun qirrasini qiyshaytirishi, buning uchun yana tuzatish kerak boʻlishi mumkin
• Koʻkrakda: ogʻriq, chandiq va kamdan-kam hollarda oʻpka atrofiga havo sizib chiqishi
• Bosilishi uchun bir yil yoki undan koʻproq vaqt kerak boʻlishi mumkin boʻlgan shish va qattiqlik
• Nafas olish qiyinligi yoki nosimmetriklik, baʼzan qoʻshimcha operatsiya talab qiladi

Seulda qancha qolish kerak?

Takroriy rinoplastika uchun hamkor klinikamiz quyidagilarni koʻrsatadi: operatsiya taxminan 2 soat davom etadi, sedatsiya yoki umumiy narkoz ostida bajariladi, tunab qolish kerak emas (qovurgʻa togʻayi olinganda ham), choklarni olish 7-kuni, 2-3 marta nazorat koʻrigi va kundalik hayotga qaytishgacha taxminan 1 hafta. Burun kontrakturasida koʻpincha qovurgʻa togʻayi va kengroq qayta qurish kerak boʻladi, shuning uchun aynan sizning rejangiz uzoqroq davom etadimi, soʻrang.

Koʻpchilik Seulda 7-10 kun qolishni rejalashtiradi. Qovurgʻa transplantati boʻlsa, toʻliq 10 kunni rejalashtiring va choklaringiz qaysi kuni olinishini klinika bilan aniqlashtiring, chunki bu sana surilishi mumkin. Samolyotda koʻkragingiz hali ogʻrib turishi mumkin, shuning uchun uyga kechroq uchish qulayroq tanlov.

Nafas qisishi yoki koʻkrak qafasida ogʻriq paydo boʻlsa, avval turgan joyingizda shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qiling, soʻng klinikaga xabar bering. Qovurgʻa togʻayi olingan boʻlsa, koʻkrakdagi yarada kundan-kunga kamayib boradigan ogʻriq kutilgan holat, ammo koʻkrak qafasidagi ogʻriq yoki koʻkrakdagi yaraning shishi toʻsatdan paydo boʻlsa yoki kuchayib borsa, avval turgan joyingizda shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qiling, soʻng klinikaga xabar bering. Burundan qon ketishi toʻxtamasa, buni ham shoshilinch holat deb biling: avval turgan joyingizda shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qiling, soʻng klinikaga xabar bering. Bir tomon tez shishib, ogʻrigʻi kuchaysa, ayniqsa operatsiyadan keyin koʻp oʻtmay, darhol klinikaga murojaat qiling; klinika bilan bogʻlana olmasangiz, shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qiling. Muolaja qilingan joyda pufakchalar paydo boʻlsa yoki tarqalayotgan qizarish, qizish yoki isitma sezilsa, darhol klinikaga murojaat qiling. Qanday shoshilinch holat boʻlmasin, shifokor xavfsiz demaguncha samolyotda uchmang.

Bron qilishdan oldin nimalarni soʻrash kerak?

Biz hozircha narxlarni eʼlon qilmaymiz, chunki burun kontrakturasini tuzatish narxi qayta tiklash rejasiga bogʻliq. Implantni olib tashlash (eksplantatsiya), qancha togʻay kerakligi va u qayerdan olinishi, suyak kesiladimi va avval necha marta operatsiya qilinganingiz narx taklifi summasini oʻzgartiradi. Yozma narx taklifida nimalar koʻrsatilishi kerakligini narx taklifini tekshirish roʻyxatimiz koʻrsatadi.

Aviachipta olishdan oldin oʻz burningiz haqida soʻramoqchi boʻlsangiz, bepul konsultatsiyani boshlang. Avval bemorlar koordinatori javob beradi, soʻng sizdagi klinik holat uchun eng mos hamkor klinika jarrohi suratlaringizni koʻrib chiqadi va batafsil konsultatsiya oʻtkazadi. Transplantatlar va vaqt haqidagi qarorlarni jarroh qabul qiladi. Koordinator shifokor emas. Konsultatsiyamiz siz uchun bepul, davolanish uchun esa faqat klinikaning oʻz narxini toʻlaysiz.

Jarrohga berishga arziydigan savollar:

• Burnimni nima qisqartiryapti: implant kapsulasimi, infeksiyadan qolgan chandiqmi yoki yetishmayotgan togʻaymi?
• Implantim olib tashlanadimi va kapsula ham olinadimi?
• Qaysi togʻayni ishlatasiz: oʻz qovurgʻa togʻayimnimi yoki donor qovurgʻa togʻayinimi va nega?
• Terim burunni qanchalik uzaytirishga xavfsiz imkon beradi?
• Yana kutishim kerakmi yoki burnim hozir tayyormi?
• Siz qancha bemorda burun kontrakturasini tuzatgansiz va operatsiyani kim qiladi?

Boshqa savollar

Maqoladagi muolajalar

• Takroriy rinoplastika
• Oʻz togʻayi bilan rinoplastika

Keyingi oʻqish uchun

• Silikon, Gore-Tex yoki qovurgʻa togʻayi? Rinoplastika uchun materiallar qanday farq qiladi
• Seulda takroriy operatsiyani rejalashtirish: qachon qayta qilish va nimalarni olib kelish kerak
• Koreyada plastik jarrohlik narx taklifi: toʻlashdan oldin nimani tekshirish kerak

Manbalar

1. Contracted Nose after Silicone Implantation: A New Classification System and Treatment Algorithm. PubMed Central, US National Library of Medicine
2. Asian Rhinoplasty with Rib Cartilage. PubMed Central, US National Library of Medicine
3. Correction of severe columella and tip retraction in silicone implanted Asian short noses. PubMed Central, US National Library of Medicine
4. Complications associated with autologous rib cartilage use in rhinoplasty: a meta-analysis. PubMed, US National Library of Medicine
5. Understanding revision rhinoplasty and why patients seek out this procedure. American Society of Plastic Surgeons